Write a commentKloss po raz drugi
Zgodnie z obietnicą jeszcze raz przyjrzymy się wizerunkowi polskiego super agenta J-23, Hansa Klossa, bohatera kultowego serialu Stawka większa niż życie. Jak pamiętamy, cykl rozpoczyna się w maju lub czerwcu 1941 r., kiedy Stanisław Kolicki przekrada się przez granicę niemiecko-radziecką, by uprzedzić Sowietów o zbliżającej się agresji Trzeciej Rzeszy na ZSRR.
Taki początek chętnie do dziś oglądanego serialu wolno uznać za swoistą propagandę i manipulację. W żadnym z odcinków nie zostało bowiem wyjaśnione, co się działo z bohaterem - i z Polską - w pierwszych latach wojny i okupacji, czyli od 1939 do 1941 r. Autorzy Stawki niewątpliwie ze względów cenzuralnych – serial został zrealizowany w latach 1967-1968 – nie mogli pokazać genezy granicy niemiecko-sowieckiej, która była skutkiem paktu Ribbentrop-Mołotow, a raczej Hitler-Stalin z sierpnia 1939 r. i ataku Związku Sowieckiego na Polskę rozpoczętego 17 września 1939 r., który doprowadził do czwartego rozbioru Rzeczypospolitej. Telewidzowie musieli się odwoływać do własnej pamięci ( a pamięć na szczęście mamy dobrą ) i przekazywanej ukradkiem w domowym zaciszu prawdy historycznej pomijanej w podręcznikach.
Przemilczenie to jedna z technik manipulacyjnych, polegająca na celowym niemówieniu o czymś. W Stawce – jak i we wszystkich innych filmach i serialach z epoki PRL-u – przemilczanymi tematami była agresja sowiecka na Polskę, gehenna Polaków wywożonych na Sybir, współpraca gestapo i NKWD w zwalczaniu struktur Polskiego Państwa Podziemnego, zbrodnia katyńska, niemal dwuletnia wspólna okupacja ziem Rzeczypospolitej przez brunatnego i czerwonego agresora połączonych zbrodniczym sojuszem. Sojusz Trzeciej Rzeszy i stalinowskiego Związku Sowieckiego umożliwił Hitlerowi podbój Europy Zachodniej. Mówiąc obrazowo to dzięki paliwu pochodzącemu z ZSRR pancerne dywizje Wehrmachtu dotarły do Paryża i podbiły Francję, samoloty Luftwaffe bombardowały Anglię a okręty Kriegsmarine zagrażały morskiej potędze Imperium Brytyjskiego. Oczywiście, o tych faktach mowy nie ma w Stawce. Staszek Kolicki zostaje agentem sowieckiego wywiadu i podejmuje ryzykowne misje szpiegowskie i dywersyjne. Nie wiemy jednak, agentem której z sowieckiej struktur był J-23 – GRU czy NKWD?
Przemilczeń w serialu jest oczywiście więcej. Wobec stale aktualnie podnoszonego problemu relacji polsko-żydowskich podczas okupacji niemieckiej należy zwrócić uwagę na to, że w Stawce większej niż życie Holocaust został całkowicie pominięty. Należy przypuszczać, że stało się to z powodu ówczesnej antysemickiej polityki komunistycznych władz PRL-u.
Chyba już tylko najstarsi telewidzowie pamiętają, że Hans Kloss narodził się na szklanym ekranie najpierw w cyklu spektakli czwartkowego Teatru Sensacji ( 1965-1967 ). Popularność bohatera stała się podstawowym czynnikiem, który wpłynął na decyzję o sfilmowaniu przygód J-23.
Mimo wspomnianych zastrzeżeń Stawkę większą niż życie nadal ogląda się z wielką przyjemnością.
Grzegorz Łęcicki
Grzegorz Łęcicki - dziennikarz i publicysta radiowy i telewizyjny, autor 16 książek, dyrektor Instytutu Edukacji Medialnej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
