Write a comment
Kloss po raz pierwszy
Na mediach – w swoim mniemaniu – zna się każdy. Wiemy, że media uprawiają nachalną propagandę i niemal bezustannie usiłują nami manipulować. Starsze pokolenie, dobrze pamięta czasy PRL-u i propagandę sukcesu dekady Gierka, kiedy nam wmawiano, że jesteśmy ósmą potęga przemysłową świata. Wobec kartek na cukier a potem niemal na wszystko raczej trudno było w to wierzyć.
Znajomość zasady ogólnej nie oznacza jednak dobrego rozpoznania i zdefiniowania sposobów manipulacji medialnej, której skuteczność wynika z jej ukrytego charakteru. Zapraszam więc Czytelników do podróży w czasie i przestrzeni w celu określenia przynajmniej niektórych technik propagandowych zastosowanych w znanych, popularnych i lubianych wojennych serialach telewizyjnych z epoki Polski Ludowej, które w III RP zyskały miano kultowych.
Owych produkcji nie traktujemy oczywiście jako filmów historycznych, mających z dokumentalną dokładnością przedstawiać fakty i wydarzenia zgodnie z dziejową prawdą. Serial, film to przecież rozrywka, fikcja, bajka dla dorosłych. Przekazuje jednak określone treści. Tak jak bajki dla dzieci zawierają określone przesłanie moralne wyrażone w symboliczny sposób, tak również sztuka kinematograficzna pokazuje dorosłym uproszczoną nierealną rzeczywistość, u fundamentu której znajduje się jednak określona ideologia.
Wszyscy znamy naszego pierwszego bohatera zbiorowej wyobraźni wykreowanego przez telewizję, czyli Hansa Klossa, niepokonanego agenta J-23. Znakomity cykl wrył się w pamięć – i słusznie – bo miał dynamiczną, wartką akcję, wiarygodne sytuacje, błyskotliwe dialogi, świetnie zarysowane sylwetki bohaterów, wspaniale odegranych przez plejadę aktorów w rytm genialnej muzyki. Serialowa, wspaniała bajka.
Początek serialu przedstawia Stanisława Kolickiego, Polaka urodzonego 17 grudnia 1920 r. w Kościerzynie, studenta Politechniki Gdańskiej ( świetnie władającego językiem niemieckim), który po ucieczce z obozu w Królewcu przedarł się przez granicę niemiecko-radziecką, by uprzedzić Sowietów o ataku wojsk hitlerowskich. Sekwencja ta dobitnie ilustruje rozbieżność narracji ekranowej z faktami. Dezerterom z Wehrmachtu, przeważnie komunistom niemieckim informującym o przygotowaniach Trzeciej Rzeszy do agresji na ZSRR Stalin nie dawał wiary, uważał ich za prowokatorów, których nakazywał rozstrzeliwać.
Wiedza operacyjna agenta w randze porucznika, a dopiero od stycznia 1945 r. kapitana Abwehry, a więc i tak młodszego oficera w hierarchii wojskowej, nie mogła być wielka, bo dotyczyła jedynie spraw lokalnych i dość błahych. Ekranowy obraz Klossa świetnie radzącego sobie z całą machiną wojenną Trzeciej Rzeszy jest oczywiście niezwykle atrakcyjny, a jednocześnie wyjątkowo nieprawdziwy. Kolaudatorzy oceniający serial krytycznie ocenili postać majora Brocha, kreowanego przez Stanisława Zaczyka, jako zbyt przyzwoitego Niemca, a więc nieopowiadającego wizerunkowi lansowanemu przez PRL-owską propagandę; postulowali by J-23 miał więcej przygód erotycznych z dziewczętami, krytykowali jego współpracę z angielskim wywiadem, która nie pasowała do wizerunku Klossa jako bohatera i polskiego patrioty.
Grzegorz Łęcicki
cdn: Hans Kloss jeszcze powróci
Grzegorz Łęcicki - dziennikarz i publicysta radiowy i telewizyjny, autor 16 książek, dyrektor Instytutu Edukacji Medialnej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
